Een nieuwe balans in het erkennen en waarderen van wetenschappers

Website Erkennen & Waarderen

Waarom is een verandering in het erkennen en waarderen van wetenschappers nodig?

Veel wetenschappers ervaren een te eenzijdige nadruk op onderzoeksprestaties, waardoor wetenschappelijke talenten op het gebied van onderwijs, onderzoek, impact, leiderschap en patiëntenzorg regelmatig onvoldoende gewaardeerd worden. Daardoor komen de ambities van universiteiten in deze domeinen onder druk te staan. De eenzijdige nadruk op traditionele, meetbare outputindicatoren (zoals aantal publicaties, h-index, en journal impact factor) is medeverantwoordelijk voor de hoge werkdruk in de wetenschap. Om de pluriformiteit van kwaliteiten van de wetenschap en wetenschappers te kunnen duiden is juist een rijk en genuanceerd palet van kwantitatieve en kwalitatieve methoden en indicatoren nodig, zo stelt ook de AWTI. Daarnaast vragen de complexe wetenschappelijke en maatschappelijke uitdagingen van deze tijd om een beoordelingssysteem dat zowel samenwerking als het unieke talent van individuele wetenschappers waardeert.  

Loopbaanpaden diversifiëren en dynamiseren

We werken aan een grotere diversiteit van carrièrepaden en profielen door een grotere diversiteit in competenties en talenten te erkennen en te waarderen. Daarom implementeren we een systeem waarin wetenschappers zich kunnen profileren op één van de drie domeinen die gelijk zijn aan de drie kerntaken van de universiteit: onderwijs, onderzoek en impact, en voor de UMC's patiëntenzorg. Zo zorgen we dat wetenschappers erkend en gesteund worden in hun ontwikkeling in deze kerngebieden gedurende hun carrière. Ook wetenschappelijk medewerkers met een groot onderwijstalent en de collega's die zorgen dat ons wetenschappelijk werk een grote maatschappelijke impact heeft, verdienen een goed carrièreperspectief.  

In een enquête uitgevoerd onder alle decanen (2025) blijkt dat er brede steun is voor de doelen van het programma Erkennen & Waarderen. Ook blijkt dat bijna de helft van de faculteiten zich bevindt in een overgangsfase, waarin beleid en processen worden herzien, experimenten worden uitgevoerd en actief wordt begonnen met de implementatie. 

Team science, Open Science en focus op kwaliteit 

We werken aan een systeem van erkennen en waarderen van wetenschappers dat recht doet aan zowel de individuele kwaliteiten en ambities van wetenschappers, als aan prestaties van het team. Ook zetten we in op de beoordeling van onderzoek op kwalitatieve basis, en minder op kwantitatieve resultaten (zoals aantal publicaties of impactfactoren). Een te nauwe focus op dergelijke bibliometrische gegevens geeft niet alleen een vertekend beeld van de kwaliteit en invloed van wetenschappelijk onderzoek, maar nodigt ook uit tot onwenselijke wetenschappelijke praktijken. We werken bovendien aan een systeem waarin alle aspecten van Open Science worden gestimuleerd.  

Erkennen & Waarderen is onderdeel van een internationale beweging 

Inmiddels is er ook internationaal breed draagvlak voor deze beweging. Honderden instellingen hebben zich aangesloten bij de Coalition for Advancing Research Assessment, geïnitieerd door onder andere de European University Association en Science Europe. Ondertussen hebben verschillende landen ook al een ‘National Chapter’ opgericht, waaronder Nederland. Hier komen Nederlandse universiteiten, hogescholen, instituten en financiers bij elkaar om kennis uit te wisselen, wederzijds leren en actief deel te nemen aan discussies binnen het CoARA-netwerk. Ook Open Science kan rekenen op veel internationale aandacht, waaronder de UNESCO-aanbeveling over Open Science, die ondersteund wordt door 194 landen. 

In de praktijk

De jaren 2020, 2021 en 2022 waren een periode van experimenteren en leren. Nu is een nieuwe fase aangebroken waarin we als instellingen Erkennen & Waarderen door middel van nieuwe processen en instrumenten verankeren in de praktijk. Binnen de universiteiten vertalen we bijvoorbeeld onze strategie naar een personeelsplanning, zoals bijvoorbeeld in een Strategische Personeelsplanning (SPP) gebeurt. Daarin beschrijven afdelingen, vakgroepen en andere organisatie-eenheden welke talenten ze nodig hebben om hun visie en missie te realiseren. Diversificatie is daarbij het sleutelwoord. En rond de werving, ontwikkeling, benoeming en bevordering van wetenschappelijk medewerkers maakten de universiteiten in 2024 duidelijk welke kwaliteitskenmerken ze hanteren op de verschillende kerndomeinen (onderwijs, onderzoek, leiderschap, impact en patiëntenzorg).  

We houden in dit alles rekening met verschillen tussen disciplines, delen good practices en stemmen landelijk af waar mogelijk. Hierbij blijven we de brede dialoog voeren over het erkennen en waarderen van wetenschappelijk werk. Gedurende het traject staan we open voor zorgen, vragen en dilemma’s uit de academische gemeenschap, leren we hiervan en sturen we zo nodig onze plannen bij. 

Conclusie

Een modernisering van het systeem van erkennen en waarderen is nodig. Een systeem dat diversificatie en het dynamiseren van loopbaanpaden mogelijk maakt. Waarin wetenschappers niet alleen op hun individuele prestaties worden beoordeeld, maar ook op de bijdrage aan het team of de groep. Een systeem waarin het accent ligt op de kwaliteit van het werk en minder op kwantitatieve resultaten. Een systeem dat alle aspecten van Open Science stimuleert en dat hoogwaardig academisch leiderschap stimuleert. De verandering is ingezet en onomkeerbaar, in Nederland en Europa. We gaan voor een nieuwe balans in het erkennen en waarderen van wetenschappers.