Neth-ER publiceert blauwdruk voor dual-use onderzoek in Horizon Europe

Door de geopolitieke spanningen die onze tijd kenmerken, krijgen de veiligheid en weerbaarheid van onze samenleving een grotere plaats binnen die brede maatschappelijke rol. Dual-use onderzoek, onderzoek dat zowel civiele als militaire toepassingen kan hebben, levert daaraan een belangrijke bijdrage. De Europese Commissie is van plan om dit type onderzoek een grote rol te geven in Horizon Europe 2028–2034, het grootste EU-financieringsprogramma voor onderzoek en innovatie.

Voor universiteiten is het belangrijk dat Horizon Europe overwegend civiel blijft, zodat de opbrengsten van wetenschappelijke kennis met de hele samenleving gedeeld kunnen worden. Tegelijkertijd wordt erkend dat wetenschappelijke kennis onmisbaar is voor een weerbare samenleving. Alle vakgebieden produceren inzichten en technologieën die ook voor militaire organisaties nuttig kunnen zijn. Waar bijvoorbeeld drones of satellietdata voor de hand liggen, kunnen ook medische innovaties en inzichten in crisisbeheersing of maatschappelijke weerbaarheid een dual-use karakter hebben. Voor universiteiten is dual-use onderzoek een manier om bij te dragen aan een weerbaar en veilig Nederland en Europa.

Tegelijkertijd kan dual-use onderzoek spanningen opleveren tussen veiligheid en weerbaarheid enerzijds en wetenschappelijke kernwaarden, zoals academische vrijheid, toegankelijke onderzoeksresultaten (open science en open access) en vrije internationale samenwerking anderzijds. Kennis en onderzoeksresultaten die voor civiele doeleinden worden ontwikkeld, kunnen ook worden ingezet voor militaire of andere veiligheidsdoeleinden. Dat kan aanleiding geven om zorgvuldig af te wegen met wie kennis wordt gedeeld, welke onderzoeksresultaten openbaar worden gemaakt en welke internationale samenwerkingen verantwoord zijn. Zulke afwegingen kunnen raken aan onze wetenschappelijke kernwaarden. Het is daarom belangrijk om veiligheidsrisico’s zorgvuldig te wegen, zonder deze kernwaarden onnodig te beperken.

Zoals bij ander maatschappelijk relevant onderzoek hebben universiteiten ook bij dual-use onderzoek een verantwoordelijkheid om hun wetenschappers passend te ondersteunen, bijvoorbeeld door advies aan te bieden en onderzoeksprojecten actief te begeleiden. Daarnaast is het aan de EU en de lidstaten om een weloverwogen uitbreiding van dual-use onderzoek binnen Horizon Europe vorm te geven. Om deze ontwikkeling te ondersteunen, publiceren de Nederlandse universiteiten samen met andere organisaties uit de kennissector, verenigd in Neth-ER, een set aanbevelingen en standpunten. Hierin schetsen we hoe dual-use onderzoek de civiele kern van Horizon Europe kan aanvullen.