Print
 
 

Publieke waarden en academische soevereiniteit

 

Borging publieke waarden en academische soevereiniteit

 
Nederlandse universiteiten zijn van oudsher publieke instellingen. Op basis van publieke waarden en academische soevereiniteit zorgen universiteiten ervoor dat hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek breed toegankelijk is. Digitale diensten dragen bij aan vernieuwing en verbetering van zowel onderwijs als onderzoek. Tegelijkertijd is er een groeiende afhankelijkheid van een beperkt aantal dominante marktpartijen. Daarmee komt er toenemende druk op essentiële waarden als privacy, veiligheid, betrouwbaarheid, transparantie, autonomie en democratische controle. In een opinieartikel in de Volkskrant zijn deze zorgen al eerder geuit.
 

Algemene werkwijze
Binnen de VSNU zijn begin 2020 twee werkgroepen aan de slag gegaan met bovenstaand vraagstuk. Een werkgroep focuste zich op de publieke waarden van onderwijs en de ander op Responsible Management of Research Information and Data (RMRID). Overkoepelend worden in beide adviezen de volgende stappen gezet:

 

  1. Publieke waarden en academische soevereiniteit vertalen naar principes, normenkaders en standaarden.
  2. Deze principes en kaders gemeenschappelijk te onderschrijven en door alle kennispartijen vast te stellen.
  3. Deze principes en kaders van toepassing te laten zijn op aan te schaffen commerciële systemen én systemen in eigen beheer.
  4. Een landelijk brede governance inrichten die hierop stuurt en rapporteert, zorgdraagt voor doorontwikkeling principes en kaders, de positie van publieke instellingen versterkt én de innovatie (met commerciële partijen) invult.
  5. De kennispartijen gezamenlijk te laten investeren in die systemen die het meest kritisch zijn voor het functioneren van hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.


Daarnaast worden er verkenningen gezet naar de mogelijkheden e.e.a. te verankeren in wet- en regelgeving ter bescherming van publieke waarden en ter versterking van de positie van universiteiten.

 

Adviezen en rapporten
De Werkgroep Publieke waarden in het Onderwijs geeft in haar eindrapport vooral op de inrichting van deze vijf (I-V) stappen. Als vervolg wordt na de zomer 2021 een werkgroep digitaliseringsstrategie ingesteld welke zich richt op het uitwerken naar gemeenschappelijke principes. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan open source producten en worden de huidige normenkaders tegen het licht gehouden.
 

De Taskforce RMRID richt zich specifiek op metadata en afgeleide/verrijkte data met informatie en analyse over onderzoeksresultaten. Daartoe zijn Guiding Principles uitgewerkt (versie 2.1). Een eerdere versie van deze principes zijn al toegepast in het contract met Elsevier en in najaar 2020 aan een open consultatie onderworpen. In haar eindadvies wordt gevraagd deze principes te vast te stellen (II) en toe te passen op eigen en commerciële systemen (III). Daarnaast adviseert de Taskforce een bijbehorende governancestructuur in te richten (IV) en voor de meest kritische informatie over onderzoek een zogenaamde Open Knowlegde Base te ontwikkelen (V). Dit laatste gebaseerd op haalbaarheidsstudie uitgevoerd door Dialogic.
 

Opvolging
De VSNU heeft de resultaten van beide werkgroepen omarmd en zal de komende tijd verder invulling geven aan de adviezen en hierin nauw samen op trekken met SURF en andere kennispartijen. Daarnaast is het de bedoeling soortgelijke trajecten op te starten voor onderzoek en voor bedrijfssystemen.