Investeer in kennis: herstel het groeipad naar 3% BBP voor R&D

Waarom nu investeren noodzakelijk is

Universiteiten spelen een cruciale rol in het oplossen van de grote uitdagingen van onze tijd. Onderzoek levert kennis en technologie voor onder meer kunstmatige intelligentie, duurzame energie, veiligheid, gezondheid en weerbare democratieën. Daarmee leveren universiteiten een belangrijke bijdrage aan de toekomst van Nederland. Universitair onderwijs voorziet de arbeidsmarkt van schaars talent in techniek, data, veiligheid en onderwijsdomeinen waarin de tekorten nu al nijpend zijn.

Juist nu de Nederlandse en Europese positie in de wereld onder druk staat is de bijdrage die universiteiten leveren onmisbaar. Als we nu niet investeren in onderwijs, onderzoek en innovatie, zal de komende jaren het verdienvermogen achteruitgaan. Met alle gevolgen van dien voor betaalbare zorg, ons vermogen met klimaatverandering om te gaan en de energietransitie. 

Mario Draghi waarschuwde recent nog dat het concurrentievermogen van Europa in gevaar is, voormalig ASML-topman Peter Wennink heeft de doorvertaling van het rapport Draghi naar de Nederlandse context gemaakt. Dat laat de context zien waarin de Nederlandse kennispositie onder druk staat. 

De afgelopen jaren heeft het kabinet Schoof stevig bezuinigd op investeringen in onderwijs, onderzoek en innovatie met bezuinigingen van meer dan een half miljard euro en het afschaffen van het Nationaal Groeifonds. Demissionair minister Karremans van EZK stelt in het actieplan 3% R&D dat de publieke investeringen in R&D dalen van 0,81% van het bbp in 2025 naar slechts 0,63% in 2030. Deze trend bedreigt niet alleen de kwaliteit van ons onderzoek en onderwijs, maar ook het vertrouwen van bedrijven dat nodig is voor private investeringen.

Als we het groeipad naar 3% totale R&D-investeringen niet herstellen, raakt Nederland verder achterop bij Europese landen zoals Duitsland, België en Zweden, deze landen halen de 3%-norm al ruimschoots. Mondiaal verliest Nederland haar concurrentiepositie, zetten we ons toekomstig verdienvermogen onder druk en zetten we onze strategische autonomie, maatschappelijke weerbaarheid en veiligheid op het spel. 

Herstel het groeipad: van 0,63% naar 1% publieke R&D in 2030

Het is tijd om de ingezette trend te keren: niet langer bezuinigen, maar investeren in de toekomstige welvaart van Nederland. Daarvoor is nodig dat het publieke aandeel van de investeringen in R&D groeit naar 1% van het BBP. Daarvoor is €2,6 miljard nodig in 2025, oplopend tot €4,2 miljard in 2029. Dit gaat om investeringen in de breedte, van universiteiten tot hogescholen, TO2-instellingen, universitair medisch centra en onderzoeksinstituten. 

• Het versterken van ongebonden en fundamenteel onderzoek;
• Het structureel maken van het Fonds Onderzoek & Wetenschap;
• Het financieren van valorisatie en leven lang ontwikkelen;
• Het opvangen van stijgende kosten voor (wetenschappelijke) infrastructuur, toekomstbestendige huisvesting, digitalisering en kennisveiligheid;
• Het matchen van Europees onderzoek en het benutten van grote Europese partnerschappen, zodat universiteiten maximaal kunnen bijdragen een innovatie in Nederland en Europa;
• Het versterken van nationale veiligheid en weerbaarheid via het nog te ontwikkelen programma Wetenschap voor Weerbaarheid.

Stabiele bekostiging voor goed onderwijs

De noodzaak om te investeren geldt ook voor onderwijs. Universiteiten hebben met de investeringen van kabinet-Rutte IV stappen gezet om de basis te herstellen, maar de bezuinigingen onder kabinet-Schoof dreigen deze vooruitgang teniet te doen. Een nieuw kabinet moet zorgen voor stabiliteit én ruimte voor gerichte groei waar Nederland dat nodig heeft. Want nog altijd hebben universiteiten te maken met structurele onderfinanciering en stijgende kosten voor huisvesting, digitalisering, veiligheid en personeel. 

Daarbovenop komt dat het aantal jongeren in Nederland krimpt. Volgens het ministerie van OCW daalt de wo-instroom de komende tien jaar met bijna 10%. Alleen met een stabiele, voorspelbare en toereikende bekostiging kan een landelijk dekkend en kwalitatief goed aanbod van opleidingen in het hoger onderwijs blijven bestaan. Dat is hard nodig in een tijd waarin de economie vraagt om meer hoogopgeleid talent. 

Ten slotte: Samen zorgen we dat Nederland klaar is voor de toekomst

Investeren in kennis is geen kostenpost, maar een strategische keuze voor veiligheid, economische groei en maatschappelijke weerbaarheid. Alleen met een sterke kennisbasis blijft Nederland concurrerend en vrij. Universiteiten staan klaar om hun verantwoordelijkheid te nemen en vragen het nieuwe kabinet om hetzelfde te doen.